Làm Then là gì và di sản văn hóa phi vật thể đại diện [Báo cáo 2026]
Làm Then là loại hình nghi lễ diễn xướng dân gian đặc sắc của người Tày, Nùng, Thái tại Việt Nam, kết hợp hài hòa giữa âm nhạc, ca hát và vũ đạo. Đây là cầu nối tâm linh giúp con người gửi gắm những ước nguyện về sức khỏe, bình an và mùa màng bội thu tới các vị thần linh.
- Đối tượng thực hiện: Ông Then, Bà Then (những người có căn mệnh tâm linh).
- Nhạc cụ chính: Đàn Tính (đàn tẩu) và chùm xóc nhạc.
- Địa bàn phổ biến: Các tỉnh miền núi phía Bắc như Lạng Sơn, Cao Bằng, Tuyên Quang.
- Danh hiệu: Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (UNESCO công nhận năm 2019).
- Mục đích chính: Giải hạn, chúc thọ, cầu mùa và chữa bệnh theo quan niệm dân gian.
Làm Then là gì trong đời sống văn hóa các dân tộc miền núi?
Làm Then là gì thường được giải thích là “làm trời”, nơi người thực hiện nghi lễ đóng vai trò là sứ giả kết nối giữa thế giới trần tục và thế giới thần tiên. Trong một buổi diễn xướng, người làm Then sẽ hát và gảy đàn Tính để kể lại hành trình vượt biển, băng rừng của đoàn quân binh lên thiên giới dâng lễ vật.
Nghi lễ này không chỉ mang màu sắc tôn giáo mà còn là một kho tàng nghệ thuật sống động. Tại Robert Store, chúng tôi nhận thấy giá trị của việc bảo tồn các nét đẹp văn hóa truyền thống này trong việc xây dựng bản sắc thương hiệu Việt. Làm Then đại diện cho sự gắn kết cộng đồng và lòng tôn kính thiên nhiên, những giá trị cốt lõi giúp con người hiện đại tìm lại sự cân bằng trong cuộc sống.
Cấu trúc và ý nghĩa của một buổi lễ Then truyền thống
Một buổi làm Then thường kéo dài nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày tùy vào quy mô và mục đích của gia chủ. Các bài hát Then (khắp Then) có lời ca chau chuốt, mang tính giáo dục cao về đạo lý làm người, tình yêu quê hương đất nước và cách ứng xử với môi trường xung quanh.
Việc thấu hiểu bản chất của làm Then giúp các đối tác của Robert Store có thêm góc nhìn về di sản nghệ thuật dân tộc. Đây không chỉ là nghi thức cầu an mà còn là phương thức lưu giữ ngôn ngữ, trang phục và âm nhạc truyền thống trước làn sóng toàn cầu hóa. Sự uyển chuyển của điệu múa chầu cùng âm thanh rộn ràng của xóc nhạc tạo nên một không gian văn hóa đặc thù, không thể lẫn lộn với bất kỳ hình thức nghệ thuật nào khác.
Bảng so sánh các hình thức làm Then phổ biến
| Loại hình Then | Mục đích thực hiện | Đặc điểm nổi bật |
| Then Cầu An | Giải hạn, cầu sức khỏe | Lời ca nhẹ nhàng, trang nghiêm |
| Then Cầu Mùa | Cầu mưa thuận gió hòa | Diễn ra ngoài trời hoặc tại đình làng |
| Then Chúc Thọ | Mừng tuổi người già | Mang không khí vui tươi, phấn khởi |
| Then Cấp Sắc | Công nhận nghệ nhân Then | Nghi lễ phức tạp nhất, quy mô lớn |
Kinh nghiệm thực tế từ chuyên gia
Khi tìm hiểu về làm Then, điều quan trọng nhất là phải tôn trọng tính thiêng và các quy tắc của nghệ nhân trong buổi lễ. Chuyên gia từ Robert Store khẳng định rằng, nghệ thuật Then chính là một minh chứng của “sức mạnh mềm” văn hóa. Việc ứng dụng các chất liệu âm hưởng đàn Tính vào không gian sống hoặc các sản phẩm thủ công mỹ nghệ cao cấp đang là xu hướng được ưa chuộng năm 2026. Điều này không chỉ giúp gìn giữ di sản mà còn tạo ra giá trị kinh tế bền vững cho cộng đồng các dân tộc thiểu số.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Làm Then là gì và có phải là mê tín dị đoan không?
Làm Then là loại hình diễn xướng dân gian mang tính nghệ thuật và tín ngưỡng lành mạnh, đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa, hoàn toàn khác với các hoạt động mê tín trục lợi.
Nhạc cụ đàn Tính trong làm Then có gì đặc biệt?
Đàn Tính là nhạc cụ chính có bầu đàn làm bằng quả bầu khô, dây đàn mang âm sắc trong trẻo, mô phỏng tiếng suối chảy và gió ngàn của vùng cao Tây Bắc.
Tại sao Robert Store quan tâm đến văn hóa làm Then?
Robert Store mong muốn kết nối tri thức bản địa với tư duy quản trị hiện đại, tin rằng việc thấu hiểu di sản dân tộc là nền tảng để phát triển các giá trị nhân văn trong kinh doanh.