Cấu tạo bộ phận sinh dục chó đực và những điều chủ nuôi cần biết
Hướng dẫn chi tiết về cấu tạo sinh lý của chó đực (xương dương vật, thể hành), cách phân biệt dịch tiết bình thường với các bệnh lý cần gặp bác sĩ thú y.
Bộ phận sinh dục của chó đực có những đặc điểm giải phẫu hoàn toàn khác biệt so với con người. Việc không hiểu rõ về các đặc điểm tự nhiên này thường khiến nhiều chủ nuôi lo lắng khi thấy chó có những biểu hiện lạ như cương cứng ngoài ý muốn, tiết dịch vàng nhạt, hoặc hiện tượng “khóa dính” khi giao phối.
Hiểu đúng về cấu tạo sinh lý sẽ giúp bạn chăm sóc vùng kín cho chó đực tốt hơn và kịp thời phát hiện các dấu hiệu bệnh lý thực sự.
Đặc điểm giải phẫu đặc biệt ở chó đực
Khác với nhiều loài động vật có vú khác, cấu tạo cơ quan sinh dục của chó đực sở hữu hai đặc điểm đặc trưng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì nòi giống.
Xương dương vật (Os penis)
Chó đực có một đoạn xương sụn thực sự nằm bên trong bộ phận sinh dục, được gọi là os penis (hoặc baculum). Xương này chạy dọc theo chiều dài của cơ quan, tạo ra một cấu trúc nâng đỡ vĩnh viễn. Nhờ có xương này, chó đực có thể thâm nhập ngay cả khi chưa đạt được độ cương cứng tối đa. Đoạn xương này cũng có một rãnh nhỏ ở phía dưới để bảo vệ niệu đạo (ống dẫn nước tiểu và tinh dịch).
Thể hành (Bulbus glandis)
Nằm ở phần gốc của cơ quan sinh dục là hai tuyến sưng to gọi là thể hành (bulbus glandis). Khi chó đực bị kích thích hoặc đang trong quá trình giao phối, phần này sẽ bơm đầy máu và phình to ra đáng kể so với kích thước bình thường.
Trong quá trình nhân giống tự nhiên, sự phình to của thể hành kết hợp với sự co thắt cơ vòng của chó cái tạo ra hiện tượng “khóa dính” (tie). Quá trình này có thể kéo dài từ 10 đến 45 phút, giúp đảm bảo tinh dịch được truyền đi an toàn và tăng tỷ lệ thụ thai. Không bao giờ được dùng lực kéo tách hai con chó ra trong giai đoạn này vì có thể gây rách và tổn thương cơ quan sinh dục nghiêm trọng cho cả hai.
Các hiện tượng sinh lý bình thường thường gây hiểu lầm
Nhiều biểu hiện tự nhiên ở chó đực thường bị chủ nuôi nhầm lẫn với bệnh lý. Dưới đây là những hiện tượng hoàn toàn bình thường:
Tiết dịch màu vàng nhạt (Smegma)
Nhiều chủ nuôi hốt hoảng khi thấy phần đầu bao quy đầu của chó đực thỉnh thoảng rỉ ra một ít dịch màu vàng nhạt hoặc trắng đục. Đây thực chất là smegma – một chất tiết tự nhiên bao gồm các tế bào da chết và chất bôi trơn. Hiện tượng này hoàn toàn bình thường nếu chó vẫn ăn uống, đi vệ sinh bình thường và không có biểu hiện đau đớn. Chó đực thường tự liếm để làm sạch khu vực này.
Cương cứng không do giao phối
Chó đực có thể để lộ bộ phận sinh dục và cương cứng một phần ngay cả khi không có chó cái đang động dục xung quanh. Nguyên nhân có thể do hưng phấn khi được đi chơi, phấn khích khi chủ về, hoặc đôi khi do căng thẳng. Khi trạng thái cảm xúc trở lại bình thường, cơ quan này sẽ tự động thu hồi vào trong lớp bao da bọc ngoài.
Dấu hiệu bất thường cần can thiệp thú y
Dù nhiều hiện tượng là bình thường, bạn vẫn cần quan sát và đưa chó đến phòng khám thú y nếu phát hiện các dấu hiệu sau:
Không thể thu hồi (Paraphimosis)
Đây là tình trạng cấp cứu thú y. Paraphimosis xảy ra khi bộ phận sinh dục bị đẩy ra ngoài nhưng không thể chui ngược lại vào trong lớp bao bọc do lông kẹt, sưng tấy hoặc hẹp bao quy đầu. Nếu để bên ngoài quá lâu, các mô sẽ bị khô, thiếu máu, hoại tử và có thể dẫn đến việc phải phẫu thuật cắt bỏ. Nếu sau 20-30 phút mà cơ quan này không tự thụt vào, bạn cần bôi chất bôi trơn (như K-Y jelly) và đưa chó đến bác sĩ thú y ngay lập tức.
Chảy máu hoặc có dịch mủ mùi hôi
Khác với smegma bình thường, nếu dịch tiết có lẫn máu tươi, có màu xanh/vàng đậm đặc, hoặc kèm theo mùi hôi thối khó chịu, đó là dấu hiệu của nhiễm trùng (viêm bao quy đầu nặng) hoặc các chấn thương bên trong.
Xuất hiện khối u hoặc vết loét
Sự xuất hiện của các nốt sần sùi giống súp lơ, vết loét rỉ máu có thể là dấu hiệu của TVT (Khối u hoa liễu lây truyền qua đường tình dục). Đây là một dạng ung thư lây truyền phổ biến ở chó qua tiếp xúc trực tiếp, cần được bác sĩ thú y chẩn đoán và điều trị bằng hóa trị.
Cách vệ sinh vùng kín cho chó đực
Trong hầu hết các trường hợp, chó đực khỏe mạnh có thể tự vệ sinh khu vực này. Tuy nhiên, bạn có thể hỗ trợ bằng cách:
- Dùng khăn ướt không chứa cồn (loại dành cho thú cưng) để lau nhẹ nhàng phần dịch smegma dính ở lông xung quanh bao quy đầu.
- Giữ cho phần lông ở khu vực bụng dưới và quanh bộ phận sinh dục được cắt tỉa gọn gàng để tránh lông bị cuốn vào trong gây viêm nhiễm.
- Không tự ý dùng xà phòng, cồn hay các chất tẩy rửa mạnh bơm vào bên trong bao quy đầu vì sẽ tiêu diệt hệ vi khuẩn tự nhiên và gây kích ứng niêm mạc.
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức giải phẫu thú y cơ bản, không thay thế cho việc chẩn đoán y khoa. Nếu chó cưng của bạn có dấu hiệu sưng tấy dai dẳng, chảy máu, đau đớn khi đi tiểu hoặc không thể tự thu hồi bộ phận sinh dục, vui lòng đưa chó đến cơ sở thú y gần nhất để được bác sĩ thăm khám và điều trị chuyên môn.