Phụ Nữ Trong Lĩnh Vực STEM: Thực Trạng, Thách Thức và Giải Pháp

Khám phá vai trò của phụ nữ trong lĩnh vực STEM

Phụ nữ trong STEM fields (Khoa học, Công nghệ, Kỹ thuật và Toán học) giữ vai trò then chốt trong sự phát triển khoa học và công nghệ hiện đại. Trên toàn cầu, họ góp phần không nhỏ vào các bước tiến vượt bậc trong nghiên cứu, phát minh và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, bên cạnh vị trí quan trọng, phụ nữ vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức trong việc tiếp cận, duy trì và thăng tiến trong các ngành nghề STEM. Ở Việt Nam, bức tranh này cũng phản ánh nhiều khía cạnh đa diện, từ tỷ lệ nữ sinh lựa chọn ngành học, cho đến khó khăn trong nghề nghiệp và chính sách hỗ trợ. Chính vì thế, bài viết này Robert Store sẽ phân tích toàn diện về tình hình tham gia của phụ nữ trong STEM fields, những khó khăn họ gặp phải, cũng như giới thiệu các tổ chức tại Việt Nam đang hỗ trợ phát triển nữ giới trong lĩnh vực này.

Thực trạng tham gia của phụ nữ trong STEM

Số liệu thống kê thế giới cho thấy phụ nữ chỉ chiếm một tỉ lệ khiêm tốn trong lực lượng lao động STEM. Theo báo cáo mới nhất của Liên Hợp Quốc, phụ nữ chiếm khoảng 20% trong tổng số nhân lực STEM toàn cầu. Tỷ lệ này phản ánh sự bất cân bằng giới lớn trong nhiều quốc gia và lĩnh vực cụ thể. Trong khi ở một số ngành có tỷ lệ phụ nữ tương đối cao như sinh học hoặc y học, những lĩnh vực như kỹ thuật hay vật lý vẫn là “sân chơi” chủ yếu của nam giới.

Tại Việt Nam, bức tranh có phần khác biệt với tỷ lệ nữ sinh theo học các ngành STEM ở bậc đại học đạt khoảng 30%, cao hơn mức trung bình trên thế giới. Điều này cho thấy nữ giới Việt Nam ngày càng hứng thú và quyết tâm gắn bó với các ngành khoa học, công nghệ. Tuy nhiên, sự gia tăng về số lượng không tương ứng với sự tiến lên các vị trí lãnh đạo hoặc vai trò chủ chốt trong công việc chuyên môn. Phụ nữ vẫn gặp không ít rào cản về cơ hội thăng tiến và thu nhập so với đồng nghiệp nam cùng trình độ.

Bảng 1 dưới đây tóm tắt tỷ lệ phụ nữ trong lực lượng lao động STEM toàn cầu và tại Việt Nam:

Khu vựcTỷ lệ phụ nữ trong STEM (%)Tỷ lệ nữ sinh chọn ngành STEM (%)
Toàn cầu20—
Việt Nam30 (trong lực lượng học sinh đại học)30

Dù vậy, tỷ lệ này vẫn phản ánh khoảng cách đáng kể giữa hai giới trong các ngành STEM. Nguyên nhân không chỉ đến từ sự thiếu hụt cơ hội hay tài nguyên mà còn từ các yếu tố văn hóa, xã hội tác động sâu rộng, tạo ra nhiều thách thức mà phụ nữ cần vượt qua để khẳng định vị trí của mình.

Những thách thức chính đối với phụ nữ trong ngành STEM

Định kiến giới là rào cản lớn nhất và lâu đời nhất mà phụ nữ trong STEM fields phải đương đầu. Xã hội vẫn tồn tại quan niệm STEM là lĩnh vực dành riêng cho nam giới, phụ nữ chỉ phù hợp với những công việc “lành tính” hơn. Thái độ này không chỉ ảnh hưởng đến sự lựa chọn nghề nghiệp của các bạn nữ trẻ mà còn tác động xấu đến môi trường làm việc khi các đồng nghiệp nam giới có thể phân biệt đối xử trực tiếp hay vô thức.

Thiếu hình mẫu nữ tiêu biểu trong STEM cũng là một trong những nguyên nhân khiến nhiều cô gái lưỡng lự khi quyết định theo nghề nghiệp kỹ thuật, khoa học công nghệ. Khi không có một người đi trước để học hỏi, truyền cảm hứng và hướng dẫn, phụ nữ dễ cảm thấy cô đơn hoặc thiếu niềm tin vào khả năng của bản thân. Các nhà lãnh đạo nữ trong ngành này thường ít ỏi, rất ít khi được nhìn thấy trên các diễn đàn, hội thảo quốc tế hoặc trong các công ty hàng đầu.

Ngoài ra, khoảng cách thu nhập giữa nam và nữ trong STEM thể hiện rõ nét, bất chấp cùng vị trí công việc hay năng lực. Phụ nữ không chỉ bị trả lương thấp hơn mà còn ít có cơ hội được thăng chức, tiếp nhận các dự án quan trọng nên dễ bị hạn chế trong phát triển sự nghiệp lâu dài.

Bảng 2 dưới đây tổng hợp các thách thức phổ biến mà phụ nữ gặp phải trong STEM fields:

Thách ThứcMô Tả
Định kiến giới trong STEMQuan niệm rằng khoa học kỹ thuật là công việc của nam giới, tạo áp lực tâm lý và rào cản xã hội.
Thiếu hình mẫu nữ giớiÍt người phụ nữ nắm giữ vị trí lãnh đạo và chuyên gia, làm giảm động lực và niềm tin cho thế hệ tiếp theo.
Khoảng cách thu nhậpPhụ nữ nhận lương thấp hơn so với nam giới dù cùng trình độ và vị trí.

Những thách thức này đòi hỏi sự quan tâm của toàn xã hội và các tổ chức liên quan nhằm tạo ra môi trường bình đẳng, khuyến khích và hỗ trợ phụ nữ phát triển trong STEM fields.

Các tổ chức hỗ trợ phụ nữ trong STEM tại Việt Nam

Ý thức được tầm quan trọng của việc thúc đẩy vai trò của phụ nữ trong STEM, nhiều tổ chức uy tín tại Việt Nam đã chủ động xây dựng chương trình, dự án nhằm hỗ trợ, truyền cảm hứng và nâng cao năng lực cho nữ giới. Một trong những tổ chức nổi bật là Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (HLHPN). HLHPN đảm nhiệm vai trò dẫn dắt các hoạt động thúc đẩy bình đẳng giới, xây dựng nhiều chương trình đào tạo kỹ năng, kỹ thuật đáp ứng nhu cầu thực tiễn, từ đó giúp phụ nữ tự tin hơn khi bước vào các ngành công nghệ cao.

Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD) là đơn vị đi đầu trong việc triển khai dự án STEMHerVN. Đây là sáng kiến nhằm khuyến khích sự tham gia của nữ giới từ độ tuổi học sinh đến thanh niên trong lĩnh vực STEM thông qua các hoạt động đào tạo, hội thảo và cố vấn chuyên sâu, giúp phá vỡ rào cản tâm lý và định kiến xung quanh giới tính.

Đại học RMIT Việt Nam cũng góp phần quan trọng với nhiều sự kiện, chương trình hướng nghiệp và vườn ươm sáng tạo dành riêng cho nữ sinh viên. RMIT không chỉ nâng cao nhận thức cho học viên mà còn phối hợp với doanh nghiệp để tạo môi trường làm việc cởi mở, đa dạng và bình đẳng.

Danh sách cơ bản các tổ chức hỗ trợ nữ giới trong STEM fields tại Việt Nam kèm địa chỉ liên hệ được trình bày rõ dưới đây:

Tổ chứcĐịa chỉSố điện thoạiWebsiteVai trò
Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (HLHPN)39 Hàng Chuối, Quận Hai Bà Trưng, Hà Nội(024) 3971 8885hoilhpn.org.vnTổ chức nhiều chương trình khuyến khích phát triển nữ giới trong STEM
Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD)Số 10, ngõ 2, phố Trần Quý Kiên, Quận Cầu Giấy, Hà Nội(024) 6258 3838msdvietnam.orgTriển khai dự án STEMHerVN thúc đẩy sự tham gia nữ giới trong STEM
Đại học RMIT Việt Nam702 Nguyễn Văn Linh, Quận 7, TP. Hồ Chí Minh(028) 3776 1300rmit.edu.vnTổ chức sự kiện và chương trình hỗ trợ nữ sinh trong ngành STEM

Những tổ chức này là minh chứng cụ thể cho sự quan tâm và cam kết của Việt Nam trong việc nâng cao vị thế và vai trò của phụ nữ trong lĩnh vực khoa học công nghệ.

Khuyến nghị cho sự phát triển của phụ nữ trong STEM fields

Để thúc đẩy sự phát triển bền vững của phụ nữ trong STEM fields, rất cần sự phối hợp đồng bộ giữa các bên liên quan, từ gia đình, nhà trường đến cơ quan quản lý và doanh nghiệp. Trước hết, tăng cường giáo dục và truyền thông đóng vai trò nền tảng trong việc thay đổi nhận thức. Các chiến dịch truyền thông nên nhấn mạnh các thành tựu của phụ nữ trong khoa học và công nghệ, đồng thời xóa bỏ những định kiến lạc hậu về giới trong nghề nghiệp.

Tiếp theo, xây dựng mạng lưới hỗ trợ là giải pháp thiết thực giúp phụ nữ có thể kết nối, chia sẻ kinh nghiệm và nhận sự tư vấn chuyên môn. Những cộng đồng này đồng thời là không gian khích lệ, nâng đỡ tinh thần cho phụ nữ khi đối mặt với những khó khăn trong sự nghiệp STEM của mình. Việc kết nối giữa các thế hệ cũng tạo ra cơ hội học hỏi, phát triển kỹ năng mềm và tăng khả năng thăng tiến.

Cuối cùng, thúc đẩy chính sách bình đẳng trong việc làm là yếu tố quyết định. Chính phủ và các doanh nghiệp cần áp dụng các chính sách cụ thể như chương trình đào tạo chuyên biệt, hỗ trợ thời gian linh hoạt cho phụ nữ khi làm việc hoặc đăng ký hợp đồng công bằng hóa mức lương nhằm giảm thiểu khoảng cách thu nhập. Chính sách bảo vệ quyền lợi lao động và hỗ trợ cân bằng công việc – gia đình cũng góp phần tạo điều kiện thuận lợi cho phụ nữ tham gia tích cực vào các ngành STEM.

Với những bước đi này, không chỉ phụ nữ được trao quyền phát triển, mà cộng đồng và nền kinh tế cũng thu lợi lớn từ nguồn nhân lực đa dạng, sáng tạo và đầy tiềm năng.

Câu hỏi thường gặp về women in stem fields

Phụ nữ chiếm tỷ lệ bao nhiêu trong lực lượng lao động STEM toàn cầu?

Phụ nữ chiếm khoảng 20% trong lực lượng lao động STEM toàn cầu, theo báo cáo của Liên Hợp Quốc.

Tỷ lệ nữ sinh Việt Nam chọn ngành STEM là bao nhiêu?

Khoảng 30% nữ sinh Việt Nam lựa chọn học các ngành liên quan đến STEM ở bậc đại học.

Nguyên nhân chính khiến phụ nữ ít tham gia STEM là gì?

Định kiến giới, thiếu mô hình nữ trong nghề và khoảng cách thu nhập là những nguyên nhân chủ yếu khiến phụ nữ ít tham gia STEM.

Tổ chức nào hỗ trợ phụ nữ trong STEM tại Việt Nam quan trọng nhất?

Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD), và Đại học RMIT là ba tổ chức nổi bật hỗ trợ phụ nữ trong STEM tại Việt Nam.

Làm thế nào để phá bỏ định kiến giới trong STEM?

Cần tăng cường giáo dục, truyền thông tích cực và xây dựng mạng lưới cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức và tạo môi trường bình đẳng cho phụ nữ trong STEM.

Khoảng cách thu nhập giữa nam và nữ trong STEM có thể giảm thế nào?

Áp dụng chính sách lương công bằng, hỗ trợ phát triển nghề nghiệp và cân bằng công việc-gia đình giúp giảm khoảng cách thu nhập giữa nam và nữ trong STEM.

Kết luận

Việc khuyến khích phụ nữ tham gia vào STEM fields không chỉ là vấn đề bình đẳng giới mà còn mang lại lợi ích thiết thực cho sự phát triển khoa học và công nghệ của đất nước. Phụ nữ mang đến những góc nhìn đa dạng, cách tiếp cận sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề hiệu quả, góp phần thúc đẩy đổi mới và phồn thịnh xã hội. Tuy còn nhiều thách thức nhưng với sự quan tâm đồng bộ từ gia đình, xã hội và chính quyền, cùng các tổ chức hỗ trợ ngày càng tích cực, triển vọng về một môi trường STEM công bằng, thân thiện dành cho phụ nữ ở Việt Nam đang mở ra tương lai tươi sáng hơn bao giờ hết.

Chìa khóa để mở rộng cơ hội cho phụ nữ trong STEM fields chính là sự đồng lòng nỗ lực, lan tỏa cảm hứng và hành động thiết thực để bỏ qua rào cản, tạo nên cộng đồng phát triển bền vững, hướng đến tương lai công bằng và sáng tạo.